اللون یعَدّ إحدی المکونات الأساسیة للصور الحسیة عند الشعراء القدماء والمعاصرین، ولجأ الشعراء إلی الاستعانة بالکلمات والرموز اللونیة فی صورهم الشعریة وتجسید المعنی وإبرازه، فالشعراء یرسمون بواسطة الألوان الأشیاء ویکسبونها إیحاءات جدیدة، ومن الشعراء المعاصرین هی نازک الملائکة التی قد قامت بتوظیف الألوان فی أشعارها علی مستوی واسع للتعبیر عن المشاعر النفسیة وعواطفها، والألوان المختلفة تتجلی فی أشعار نازک الملائکة منها، اللون الأحمر والأخضر، ولأهمیة هذین اللونین وجمالیتهما فی أشعار نازک الملائکة، تناولت هذه المقالة دراسة اللون الأحمر والأخضر فی البناء الشعری عند نازک الملائکه بالمنهج الوصفی التحلیلی والإحصائی حینما حاولت أن تستشهد بنماذج شعریة دالة علی هذین اللونین من أشعارها. وفی تتّبع دلالات الألوان ودرجة تکرارها فی شعرها لاحظنا أنّها تنبثق من حالتها الشعوریة من الفرح والحزن ولاتُستخدم الألوان أحیاناً فی أشعارها کما هی فی الحیاة الواقعیة بل یمکن أن یقال إنّ الشاعرة تکاد أن تعقد بین الألوان عقد قران، بحیث یمکن استبدال لون بآخر، لأنّها ذات صبغة جمالیة ولها دلالات سیاسیة واجتماعیة، وکثرة اهتمام الشاعرة بالألوان وإعطاء المعانی المختلفة والدلالات الرمزیة والجمالیة لها، تدلّ علی نظرتها الذکیة إلی الکون والطبیعة وتأثرها بالأحداث والتطورات السیاسیة والاجتماعیة، والشاعرة فی کثیر من الأحیان تربط دلالة اللون الأحمر بالثورة وطلب التحرر من الاستعمار والحب والحیاء، والأخضر یأتی بعده ویرادف الحیاة وما تحمله من معانی التجدّد والأمل والنماء والخصوبة.

إنّ اللون آیة من آیات الله جلّ جلاله وإحدی خصائص الحیاة البشریة، تتغیر دلالاتها بتغییر الزمان والمکان والخصائص النفسیة والظروف الاجتماعیة فی العصور المختلفة، کما یلعب دوراً جلیاً فی الأوصاف الشعریة التی تخلق مشاهد تصویریة بارعة، خاصة عند الشعراء العباسیین الذین تنوّعت الألوان فی أشعارهم، لتنوع مظاهر الحیاة فی عصرهم نتیجة الامتزاج الثقافی بین العرب وغیرهم من الشعوب. فهذه المقالة تعالج بالمنهج الوصفی- التحلیلی الألوان ودلالاتها المختلفة فی خمریات أبی نؤاس الذی یعتبر من أبرز الشعراء الذین استعانوا بالألوان فی رسم لوحاتهم الشعریة، متأثّراً بمجتمعه وبثقافته الفارسیة التی أدت إلی کثرة استعمال اللون فی دیوانه ولاسیما فی قصائده الخمریة. فی نهایة المطاف تکشف المقالة عن هذه الحقیقة وهی أنّ الشاعر استعان بالألوان مباشرة وغیر مباشرة لخلق اللوحات الفنیة والمشاهد الفریدة التی تلائم ذوقه العصری بدلالاتها المتنوعة من النشاط والفرح والتقدّس والحرارة واللمعان وإزالة الظلمة فی اللون الأصفر، والصحّة والزینة والفخر والصبغة الأرستقراطیة والملکیة للخمر فی اللون الأحمر، والحمایة والاحتفاظ والفرح فی اللون الأسود، والصفاء والجمال ومداهمة الزمان وإضافته فی اللون الأبیض، والشباب والخضرة وتجدید الحیاة والجمال والبهجة فی اللون الأخضر، والحیویة فی اللون الأزرق. فیستمد فی کل هذه الدلالات من مخزونه الثقافی الزاخر بالعلوم المختلفة والحضارات والثقافات والدیانات المتنوّعة.

یعتبر مسرح الطفل من الوسائط المؤثرة فی تنمیة الطفل عاطفیا، ولغویا، وثقافیا ویعدّ فرحان بلبل من أبرز کتّاب المسرحیة فی سوریا حیث اتجه نحو عالم الطفولة بثلاث مسرحیات، منهامسرحیة"الصندوق الأخضر" التی تسعی إلی تبیین فکرة السعی والجهاد فی الحیاة بالعلم والعمل معاً إذ تطرح صراع الأطفال مع العفاریت والأشباح للحصول علی الصندوق الأخضر ومفتاحه. إنّ هذا الصندوق رمز للحریة والنجاح ومفتاحه رمز للعلم والعمل، فبالعلم والعمل ینجح الإنسان ویتحرر. اعتمد فرحان فی هذه المسرحیة علی منهج تربوی لإشباع حاجات الطفل النفسیة، وتحقیق غایاته التربویة، وتنمیة وعیه بعالم الخیر والفضیلة. فنحن فی هذه الدراسة حاولنا أن نبین کیف استخدم فرحان عناصرَ المسرحیة بأسرها کی تکون مناسبةً لعالم الطفولة وما هو مداه فی اتجاهه نحو عالم الطفولة فی هذه المسرحیة، فبالاعتماد علی المنهج الفنی للدراسة، استخرجنا أبعادَ الطفولة فی جمیع عناصر المسرحیة منها الحبکة، والفکرة، والشخصیة، والحوار، واللغة، والصراع وغیرها، کما بینا کیفیة استلهام الطفولة فی العناصر المذکورة، وفی نهایة المطاف توصّلنا إلی هذه النتیجة أن فرحان نجح فی الاستفادة من هذه المسرحیة کوسیلة تعلیمیة تساهم فی تکوین شخصیة الطفل.

یعتبر اللون من العناصر الهامة فی حقل المحسوسات حیث یلعب دورا هاما فی حیاتنا ویعد رمزا لمشاعرنا المختلفة من حزن وسرور. فاللون هو البعد الإضافی الذی یمنح الأدیب معان غیر متناهیة للتعبیر عن کل شیء جمیل فی العالم. وبالوصول إلی معان رمزیة للون تظهر خوالج الأدیب وأفکاره. یتناول هذا البحث دراسة اللون فی آثار محمد الماغوط معتمدا علی منهج التحلیل، والوصف والإحصاء فی تناول الألفاظ اللونیة فی آثاره بعد دراسة دلالات الألوان المختلفة للوصول إلی بعض نتائج منها دور أفکار الشاعر فی استخدام الألوان وسبب تفضیل لون علی الآخر عنده. یختص فی هذا الإحصاء الحد الأقصی باللون الأحمر، فهذا یدل علی ما قام به من تحریض الناس وتهییجهم علی الثورة. وللون الأسود أقل ظهورا فی دیوانه رغم ظننا بأنه ینبغی أن یکون فی صدر الألوان نظرا إلی تشاؤم الشاعر وسوداویته.

یمثل اللون ملمحا جمالیا فی الشعر و یعد عنصرا مهما من عناصر البناء الفنی، بما یحمل من دلالات ذات علاقة مباشرة بالرؤیة الفنیة، ففی معظم الأحیان لایرد اللون فیما وصف له، بل یکشف عن إحساس الشاعر، فهو مبعث للحیویة والنشاط والراحة والاطمئنان، و رمز للمشاعر المختلفة من حزن و سرور.اللون من أهم ظواهر الطبیعة وأجملها، ومن أهم العناصر التی تشکل الصورة الفنیة، لما یشتمل علیه من الدلالات الفنیة والنفسیة والاجتماعیة والرمزیة. لذلک ینبغی دراسة اللون فی الشعر من خلال ربطه بسیاق النص الشعری، فالسیاق الشعری هو الذی یحدد وظیفته و فاعلیته.یتناول هذا البحث دراسة الألوان ودلالاتها فی شعر الشاعر العراقی یحیی السماوی دراسة دلالیة أسلوبیة، و یهدف إلی إحصاء الظواهر اللونیة فی شعره و إبرازها، و قد اعتمد البحث منهج التحلیل والوصف والإحصاء فی تناول الألفاظ اللونیة. فالسماوی من الشعراء المعاصرین الذین قاموا بتوظیف الألوان الرمزیة علی مستوی وسیع. و تشیر نتائج هذا البحث إلی أن الشاعر اعتمد فی استخدامه للون علی ألوان بعینها، و هی علی الترتیب حسب قوة ظهورها لدیه: الأخضر والأبیض والأسود والأحمر والأصفر والأزرق.

یعدّ اللون عنصراً هامّاً من عناصر الطبیعة والذی لفت انتباه الإنسان منذ القدیم وسحر روحه، فاهتمّ به الشعراء المعاصرون أکثر من الآخرین، لأنّهم عرفوا الألوان المتنوّعة وتأثیرها فتعلّقوا بها تعلّقاً وثیقاً واستعانوا بها فی صورهم الشعریة. ومنهم الشاعر العراقی المعاصر بدر شاکر السیاب الذی یعتبر من روّاد الشعر الحر وأکبر الشعراء المعاصرین. إذ تمتلک الألوان خاصة الأبیض والأسود، دوراً هاماً فی أشعار السیاب، فلذلک تسعی المقالة هذه إلی أن تکشف عن أهمیة هذین اللونین فی أشعار هذا الشاعر المعاصر وتدرس دلالاتهما المختلفة بعد استخراجهما عن مجموعاته الشعریة وتحلیلهما عبر رسوم بیانیة وجداول تدلّ علی الدلالات المختلفة لللونین وأهمیتهما فی معرفة حالات الشاعر النفسیة والروحیة.دراسة اللونین فی أشعار السیاب تبین لنا أن اللون الأسود أکثر استعمالاً فی شعره وهو ممّا یدلّ علی غلبة مشاعر الحزن والکآبة علی روح الشاعر ونفسیته ومن جانبٍ آخر تقارب اللون الأبیض من الأسود فی شعره یکشف لنا عن رجاء الشاعر وأمله إلی المستقبل، إضافةً إلی ذلک أن هذین اللونین یظهران مشاعر الخیر والشرّ والحرب والصلح عند الشاعر فی مواطن کثیرة.

چکیده عربی:للأدب النسوی حضور متمیز فی ساحة العراق الروائیة حیث هناک کثیر من الروائیات العراقیات کـ «لطیفة الدلیمی»، «ناصرة السعدون»، «میسلون هادی» وامثالهن. تتمیز میسلون هادی الروائیة العراقیة بالترکیز الشدید علی البیت العراقی بکل تفاصیله و عاداته و حکایاته، فهی فی اشتغالاتها السردیة تنخرط فی هموم البیئة العراقیة. روایة «حلم وردی فاتح اللون»، وهی الروایة السادسة لها، تعنی بتقدیم صورة محزنة عن الحرب التی قادتها أمریکا ضد العراق من خلال عناصر الروایة. فهجرة الإنسان العراقی أو هربه من الوطن سعیا إلی الخلاص أو تحقیق الأحلام أو الرکض وراء الأوهام صار محط عنایة الکاتبة العراقیة فی عملها الروائی فأصبح البیت العراقی ملجأ للجمیع فی حلم رومنسی حیث یجعل الحیاة ممکنة بالرغم من جسامة الأحداث.قامت میسلون هادی فی روایتها هذه بتسجیل واقع المأساة و قسوة المعاناة العراقیة فی وصف نسوی ملف للنظر مما یدفعنا لنطلق علیه «الوصف الحزین» الذی أخذ مساحات شاسعة من روایتها، و الوصف - کما هو شائع عند نقاد السرد - اهم مکون سردی لایمکن الاستغناء عنه فی تحلیل اللغة السردیة، و الکاتبة تصف الشخصیات و الزمان و المکان و الحرکات و الآلام و الآمال و الطبیعة و الأفعال وصفا دلالیا فی لغة سردیة بسیطة مستخدمة فی ذلک ضمیر المتکلم لتکون أکثر قدرة لرصد الإختلاجات النفسیة الداخلیة العمیقة. و الوصف فی روایة «حلم وردی فاتح اللون» ینهض بوظیفة دلالیة معینة و هو الحزن الذی تخفض وتیرته کلما تقترب الروایة من نهایتها فیحلم حینئذ الأمل المنشود، کأن الساردة أیقنت أن الأمل یأتی بعد یأس کما یقال «إن الفجر یطلع بعد نهایة ظلمة اللیل». چکیده فارسی:زنانه نویسی حضور منحصر به فردی در عرصه داستان نویسی عراق دارد، و این به خاطر وجود داستان نویسان مشهوری مانند «لطیفه الدلیمی»، «ناصره السعدون»، «میسلون هادی» است. ویژگی بارز داستان های میسلون هادی، تمرکز شدید بر روی سرزمین عراق با همه جزییات و عادات و حکایت های آن می باشد. وی در رمان های های خود، با غم و اندوه محیط عراقی در تعامل است. داستان «حلم وردی فاتح اللون» - ششمین داستان وی - از طریق عناصر داستان، تصویری غم آلود از جنگ آمریکا بر ضد عراق ارائه می دهد. کوچ اجباری یا اختیاری انسان امروزین عراقی از سرزمین مادری و تلاش برای نجات و تحقق رویاها یا دویدن در پی توهمات از جمله اموری است که در این «عمل روایی» کانون توجه رمان نویس عراقی قرار گرفته است بنابراین سرزمین عراق در رویایی رومانتیک پناهگاه همگان گشته تا آنجایی که علی رغم سختی حوادث، زندگی را در این محیط ممکن می سازد.میسلون هادی در این داستان، تراژدی واقعی و شدت رنج های عراق را در توصیف زنانه قابل توجهی ثبت کرده است، وصفی که خواننده را بر آن می دارد تا آن را «توصیف اندوهباری» بنامد که بخش بزرگی از داستانش را فراگرفته است. وصف - همانگونه که در بین روایت شناسان شایع است - مهمترین عنصر تشکیل دهنده روایت است که در تحلیل زبان روایت نمی توان از آن چشم پوشید. نویسنده در قالب وصفی رمزگرایانه و با زبان روایی ساده به توصیف شخصیت ها و زمان و مکان و طبیعت و حوادث و ... می پردازد و برای این منظور شیوه روایی اول شخص (درونی) را به کار می گیرد تا بهتر بتواند تشنجات روحی عمیق خود را بیان دارد. وصف در داستان «حلم وردی فاتح اللون» عملکرد معنایی مشخصی را بر عهده دارد و آن همان حزن و اندوهی است که هر چه به پایان داستان نزدیک می شویم، کاهش می یابد و در این هنگام رویای تحقق آرزوی دلخواه به وقوع می پیوندد. گویی راویتگر یقین دارد که امید بعد از ناامیدی می آید همانگونه که گفته می شود:«در ناامیدی بسی امید است               پایان شب سیه سپید است»

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده عربی:جسّد محمّد الماغوط أحاسیسه بالألوان، ورسم بها کلماته القاسیة، کما حدد علاقته الشّعریة معها، وأخرجها عن مألوفها، وطبیعتها، لیوقظها وهجاً ناریّاً یجعل اللون یلسع البصر والبصیرة، کما هی صوره الشّعریّة. ولاشکّ فی أنّ للألوان والأضواء فی الأدب دوراً إبداعیاً فنیاً، توضّح المعانی وتجسمّها، وتضفی علیها بالوصف الضّوئی واللونی حرکة وحیاة، تقرّبها من النّفس والرّوح، وتهدیها إلی الإدراک مصوغة أجمل صیاغة، مشکلة منمّقة، واضحة المعالم، بیّنة التّفاصیل، بل قد یضفی اللفظ الأدبی علی معانی الأضواء والألوان غموضاً محبباً شفیفاً، وسحراً خلاباً، إذ یموّه المعانی فی رمزیة لطیفة إن احتاج الهدف إلی تمویه.لقد شکل اللون هاجساً ذاتیاً عمیقاً عند الشاعر محمّد الماغوط، فوظّفه فی أشعاره، کاشفاً دلالاته المعرفیة والجمالیة، فاللون - إضافة إلی کونه مظهراً من مظاهر الواقعیة فی الصورة الشعریة - کان حاملة إرث ثقافی، إذ توضّعت فی الألوان جملة من البنی الأسطوریة والحضاریة المؤسسة لثقافات الشعوب، فکانت ذات دلالات جمالیة. چکیده فارسی:محمد ماغوط احساسات خود را با رنگ ها به تصویر کشیده است و با استفاده از رنگ کلمات سخن خود را بیان کرده است، همچنین رابطه شعری خود را با آن مشخص کرده و آن را از حالت معمول و طبیعتش خارج کرده است و آن را آتشین قرار داده است، به شکلی که رنگ چشم وبینائی را بیدار کند و همچنین یک تصویر شاعرانه باشد. شکی نیست که رنگها و نورها در ادبیات نقشی مبتکرانه و هنری دارند که معانی را توضیح داده و آن را ترسیم می کنند و با توصیف نورانی و رنگی به آنها حرکت و زندگی می بخشد و آن را به نفس و روح نزدیک می گرداند و آن را به سمت ادارک هدایت کرده و به بهترین شکل ساخته و پرداخته می کند که نشانه - های واضحی دارد و جزئیاتش بیان شده است، همچنن ممکن است لفظ ادبی به معانی نورها و رنگها یک پیچیدگی دوست داشتنی و شفاف و افسونی زیبا بدهد یا اگر هدف به پوشیدهبودن نیاز داشته باشد، معانی را در قالب رمزگرایی لطیفی مخفی میکند. رنگ یکی از دغدغه های عمیق محمد ماغوط است و آن را در اشعارش به کار گرفته است و نشانه های معرفتی و زیبائی شناختی آن را کشف کرده است. رنگ - علاوه بر اینکه یکی از مظاهر رئالیسم در تصویر شعری به شمار می رود – حمل کننده یک میراث فرهنگی است چرا که در رنگ مجموعه ساختارهای اسطورهای و تمدنی بر پایه فرهنگ ملت ها قرار داده شده است و نشانه های زیبایی شناختی دارد.